Anneler Günü

Bir Direniş Biçimi Olarak Annelik

Bu topraklarda anne olmak, sadece doğurmakla bitmez; mezar aramak, cenaze kaçırmak, evladını buzdolabında saklamak ve sokakta yedi gün boyunca beklemek demektir. Vitrinlerdeki Anneler Günü bu coğrafyanın gerçeğine uymuyor. Bu annelerin günü takvimde değil; adliye koridorlarında, morg önlerinde, yasaklı meydanlarda ve zindanlarda... Bazen de bir otobüs terminalinde başlar; 1200 kilometre yol, 10 saatlik uykusuzluk ve sadece 1 saatlik görüş için. Onların günü, hiçbir takvimde yazmıyor.

Cumartesi Anneleri: Unutturmaya Karşı Hafıza

Galatasaray Meydanı, 30 yıldır bir yüzleşme ve direniş mekanı. Annelerin ellerinde 90’lardan kalma, renkleri solmuş vesikalık fotoğraflar var. Hasan Ocak, Rıdvan Karakoç, Fehmi Tosun ve niceleri... Bu anneler devletten tazminat veya özür değil; sadece bir mezar taşı ve bir yas hakkı istiyor. Sosyolojide "matem politikası" denilen bu süreçte iktidar, bedeni yok ederek yas tutma hakkını gasp ediyor. Çünkü mezar bir tanıklıktır; "buradaydı, yaşadı" demektir. Unutmak, faili aklamaktır.

Barış Anneleri: Beyaz Tülbentin İsyanı

Beyaz, bu ülkede kefenin rengidir; ancak Barış Anneleri o beyazı barışa yordu. Amed’den Ankara’ya, Qamişlo’dan İstanbul’a "kan dursun" diye yürüdüler. Onların politikası tülbentleri kadar net: "Biz yandık, başkası yanmasın!" Psikolojinin "travmanın dönüştürücü gücü" dediği bu durum, kolektif bir çığlığa dönüşüyor. Barış Anneleri, acıyı bir yaşam iradesine çevirmeyi seçti.

Berfo Ana: 33 Yıllık Bir Bekleyiş

Berfo Kırbayır’ın hikayesi, tamamlanamayan bir yasın anatomisidir. 1980’de oğlu Cemil’i alan devlet "kayıt yok" dedi. Berfo Ana 33 yıl boyunca her kapıyı çaldı. 105 yaşında öldüğünde elinde sadece bastonu ve oğlunun fotoğrafı vardı. Psikolojide "komplike yas" denilen bu durum insanı canlıyken çürütür; Berfo Ana’nın ruhu 12 Eylül 1980’de, o karakol kapısında donup kaldı.

Taybet Ana: Sokakta Kalan İnsanlık

Aralık 2015, Silopi. 57 yaşındaki Taybet İnan evinin önünde vuruldu ve bedeni 7 gün boyunca, 168 saat asfaltın üzerinde kaldı. Çocukları ateş açıldığı için annelerini alamadı. Antropolojide "cenazenin değersizleştirilmesi" olarak tanımlanan bu durum, toplumun en kutsal kalesi olan ölüye saygıyı bitirmektir. Taybet Ana orada yattığında sadece bir kadın ölmedi; insanlık iddiamız da o sokakta kaldı.

Emine Çağırga: Buzdolabındaki Çaresizlik

Cizre, 2015. 10 yaşındaki Cemile keskin nişancılar tarafından vuruldu. Sokağa çıkma yasağı nedeniyle annesi Emine, kızının bedeni kokmasın diye onu günlerce buzdolabında sakladı. Freud’un "tekinsiz" dediği şey tam da budur: En güvenli yer olan evin, en korkunç mekâna dönüşmesi. Buzdolabı beslemek yerine bir cesedi muhafaza ederken, bu ülkenin ruh derecesi sıfırın altına düştü.

Hatun Tuğluk: Mezara Sığmayan Nefret

Eylül 2017. Aysel Tuğluk’un annesi Hatun Tuğluk Ankara’da defnedilirken bir grubun saldırısına uğradı. "Buraya Ermeni, Kürt, Alevi gömdürmeyiz" nidalarıyla cenaze mezardan çıkarılmak zorunda kaldı. Bu, "nekropolitika"nın zirvesidir; iktidarın sadece yaşamı değil, ölümü ve gömülme hakkını da yönetme çabasıdır. Bir anne, öldükten sonra bile nefretin hedefi haline gelerek huzurdan mahrum bırakıldı.

Sonuç: Anneler Günü Kime Kutlu?

Roboski’den Sur bodrumlarına, cezaevi görüşlerinden meydanlara kadar bu annelerin ortak cümlesi şudur: "Biz kahraman değiliz, anneyiz!" Kapitalizm tava seti satarken, devlet "cennet anaların ayakları altındadır" derken; Taybet Ana'nın, Cemile'nin ve Hatun Ana'nın bastığı toprak kanla kaplıdır. Arthur Kleinman'ın "toplumsal ıstırap" dediği bu acı tesadüf değil, sistemli bir politikanın sonucudur.

Bu yüzden bugün "kutlu olsun" denilecek bir zafer ya da yüzümüz yok.

Anneler Günü’nüz haklı olsun. Hiçbir Anneler Günü kutlu değil!