Dernekler Ne Kadar Şeffaf?

Soruşturmanın  Odağında Ne Var?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Ahbap Derneği'ne yönelik yürüttüğü soruşturma kapsamında Haluk Levent hakkında gözaltı kararı verildiğini açıkladı. Savcılık; Dernekler Kanunu'na muhalefet, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve örgüt üyeliği iddialarıyla soruşturmanın sürdüğünü duyurdu. Haluk Levent Bursa'da gözaltına alınarak İstanbul'a götürüldü.

Bağışlar Nerede Risk Taşıyor?

Yardım kuruluşlarında risk; bağışların şahsi hesaplara aktarılması, belgelenmeyen harcamalar, ilişkili şirketlerden yapılan alımlar, nakit işlemler ve bağışın amacı dışında kullanılmasıyla büyüyor. Özellikle afet dönemlerinde kısa sürede milyonlarca lira toplayan kuruluşlarda yönetim kurulu, muhasebe ve yardım dağıtım süreçlerinin birbirinden bağımsız denetlenmemesi, kötüye kullanım ihtimalini artırabiliyor. MASAK da kâr amacı gütmeyen kuruluşlar için özel risk rehberleri yayımlıyor.

Denetim Sistemi Nasıl İşliyor?

Dernekler yıllık beyanname vermek, gelir ve giderlerini belgelendirmek ve yılda en az bir kez iç denetim yapmakla yükümlü. İçişleri Bakanlığı ile mülki idareler derneklerin kayıtlarını, faaliyetlerini ve mali belgelerini inceleyebiliyor. Denetimde suç oluşturabilecek bir fiil görülmesi halinde dosyanın savcılığa bildirilmesi gerekiyor. Ancak iç denetimin yine derneğin kendi organlarınca yapılabilmesi, bağımsızlık tartışmasını beraberinde getiriyor.

Güven Tek Kişiye Bağlanınca

Türkiye’de birçok yardım kuruluşu, kurumsal kimliğinden çok kurucusunun tanınırlığı ve itibarı üzerinden bağış topluyor. Bu model hızlı dayanışma sağlasa da denetim mekanizmalarının liderin kişisel güvenilirliğinin gerisinde kalmasına yol açabiliyor. Kamuoyu çoğu zaman bağımsız denetim raporlarını değil, tanınmış kişinin açıklamalarını takip ediyor. Böylece kuruma duyulan güven, kişiye duyulan güvenle neredeyse aynı anlamı taşıyor.

Şeffaflık Nasıl Sağlanabilir?

Yüksek miktarda bağış toplayan dernekler için bağımsız dış denetim zorunlu hale getirilmeli; bağışların kaynağı, harcama kalemleri, tedarikçiler ve yardım ulaştırılan bölgeler kamuya açık biçimde yayımlanmalı. Yöneticilerle bağlantılı şirketlere yapılan ödemeler ayrıca açıklanmalı. Devlet denetimi kadar bağışçıların bilgiye erişimi de güçlendirilmeli. Sivil toplumun korunması ile mali suçların önlenmesi, birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısı olmalı.

Ahbap’tan Geriye Kalan Soru

Ahbap soruşturmasının sonucu mahkeme süreci sonunda ortaya çıkacak. Ancak dosya şimdiden daha geniş bir soruyu görünür hale getirdi: Milyonlarca kişinin güvenerek bağış yaptığı kuruluşlar yalnızca yöneticilerinin sözüyle mi, yoksa kamunun inceleyebileceği şeffaf ve bağımsız sistemlerle mi yönetiliyor? Cevap, yalnızca Ahbap’ın değil, Türkiye’deki bütün yardım kuruluşlarının geleceğini ve toplumun dayanışmaya duyduğu güveni belirleyecek.