Mehdi Zana

Diyarbakır’ın eski belediye başkanı, Kürt siyasetçi ve yazar Mehdi Zana, hayatını Kürt halkının kimlik, özgürlük ve siyasal mücadelesinin en çalkantılı dönemleri içinde geçirdi. Belediye başkanlığından cezaevine, sürgünden yazarlığa uzanan yaşamı boyunca baskılarla karşılaşan Zana, 85 yaşında Diyarbakır’da hayatını kaybetti.

Belediye başkanlığından cezaevine

20 Aralık 1940’ta Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde dünyaya gelen Zana, genç yaşlarından itibaren siyasi çalışmalar içinde yer aldı. 1977 yılında bağımsız aday olarak Diyarbakır Belediye Başkanı seçildi ve 1980 yılına kadar görev yaptı. Zana’nın belediye başkanlığıyla başlayan kamusal yaşamı, 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle farklı bir döneme girdi. Görevinden alınarak tutuklanan Zana, siyasi faaliyetleri nedeniyle farklı dönemlerde yaklaşık 16 yıl cezaevinde kaldı. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde geçirdiği yıllar, yaşamının en ağır dönemlerinden biri oldu.

Tanıklığını kitaplara taşıdı

Cezaevindeki ağır koşullar, baskılar ve tanıklık ettiği olaylar Zana’nın hafızasında derin izler bıraktı. Zana, cezaevi yıllarını, siyasi mücadelesini ve tanıklıklarını kitapları aracılığıyla gelecek kuşaklara aktardı. “Bekle Diyarbakır”, “Vahşetin Günlüğü – Diyarbakır Zindanlarından”, “Sevgili Leyla – Uzun Bir Sürgündü O Gece” ve “Zelâl – Yeniden Doğuş” gibi eserlerinde yaşadıklarını kaleme aldı.

Zana, “Diyarbakır 5 No’lu” adlı eserinde halkın mücadelesine ilişkin şu değerlendirmeye yer verdi:

“Bir halkın evlatları amaçları uğruna hayatlarına son verme eylemine girebiliyorsa bu halkın mücadelesini hiçbir gücün durduramayacağı açıktır.”

Diyarbakır Zana’ya veda etti

Bir süredir KOAH nedeniyle Diyarbakır’daki bir hastanede tedavi gören Mehdi Zana, 29 Ağustos 2026’da yaşamını yitirdi. Son günlerini yoğun bakımda geçiren Zana, 85 yaşındaydı. Zana için 30 Ağustos’ta Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi önünde anma töreni düzenlendi. Törene ailesi, yakınları, siyasi mücadele arkadaşları ve çok sayıda yurttaş katıldı. Anma töreninin ardından Ulu Cami’ye götürülen Zana’nın cenazesi, kılınan cenaze namazından sonra Yeniköy Mezarlığı’nda toprağa verildi.

“Mücadelesini yaşatacağız”

Törende yapılan konuşmalarda Zana’nın siyasi mücadelesi, cezaevi yıllarında gösterdiği direniş ve Diyarbakır’ın toplumsal hafızasında bıraktığı iz öne çıktı. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Serra Bucak, Zana’nın bıraktığı mirasa dikkat çekerek, “Mücadelesini yaşatacağız” dedi. Bucak, konuşmasını “Amed seni unutmayacak Mehdi abi” sözleriyle tamamladı. DBP Eş Genel Başkanı Keskin Bayındır da Zana’nın bıraktığı siyasi mirasın sürdürüleceğini vurgulayarak, “Mücadelesine sahip çıkacağız” dedi. Zana’nın Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nden mücadele arkadaşı Abdullah Kanat ise Zana’nın ağır koşullara rağmen direnişini sürdürdüğünü ve teslim olmadığını anlattı.

Geride kalan miras

Mehdi Zana’nın hayatında siyaset, cezaevi, sürgün ve yazarlık birbirinden kopuk dönemler değil, aynı mücadelenin farklı durakları oldu. Yaşadıklarını yazarak hafızaya kaydeden Zana, geride siyasi bir yaşamın yanı sıra dönemine ilişkin yazılı bir tanıklık bıraktı.

Bir insan hayatını kaybetti; ancak onun yaşadığı dönem, verdiği mücadele ve bıraktığı tanıklık hafızalarda yaşamaya devam edecek.

Editör: Nihat Kutlu