Paylaş
Kafkasya'da yaşayan Kürt toplumu için bu dönem, dil, kültür ve modern bir kurumsal kimlik kazandığı bir "altın çağ" oldu.
1. Kültürel ve Akademik Kurumsallaşma
Sovyetler, Kürtçenin korunması ve bir bilim dili haline gelmesi için çok sayıda akademik merkez kurmuştur.
• Kürt Enstitüleri: Leningrad (bugünkü St. Petersburg) ve Erivan, Kürt dili, tarihi ve edebiyatı üzerine çalışan dünyanın en önemli merkezleri haline geldi.
• Kiril Alfabesi ve Yazım: Sovyet Kürtleri için özel bir alfabe geliştirildi (Heciyê Cindî gibi isimlerin öncülüğünde). Bu, okuma-yazma oranını hızla artırdı ve zengin bir yazılı literatürün oluşmasını sağladı.
• Kürtoloji Çalışmaları: Qanatê Kurdo, Erebê Şemo ve Casimê Celîl gibi isimler, modern Kürt edebiyatı ve dilbiliminin temellerini Sovyet akademilerinde attı.
2. Medya ve Yayıncılık
Kürt kimliğinin sınırları aşan bir ses kazanmasında Sovyet yayıncılığı kilit rol oynadı.
• Riya Teze Gazetesi: 1930 yılında Erivan'da yayın hayatına başlayan bu gazete, dünyanın en uzun süreli yayınlanan Kürtçe gazetelerinden biri oldu ve Kürt entelektüel dünyasını bir arada tuttu.
• Erivan Radyosu: 1955’te düzenli Kürtçe yayınlara başlayan Erivan Radyosu, sadece Sovyetler'deki Kürtler için değil; Türkiye, İran ve Irak’taki Kürtler için de ana haber ve kültür kaynağı oldu. Radyonun arşivindeki binlerce halk şarkısı (dengbêj kayıtları), sözlü kültürün korunmasını sağladı.
3. Siyasi Statü Deneyimi: Kızıl Kürdistan
1923 yılında, bugünkü Karabağ bölgesinde oluşturulan Kürdistan Kazası (Kürdistana Sor), Kürtlerin modern tarihteki ilk özerk yönetim denemelerinden biridir. 1929’a kadar süren bu yapı, Kürtçenin resmi işlemlerde kullanıldığı ve yerel yönetimin Kürtlerde olduğu bir idari birimdi. Kısa sürse de siyasi bir emsal teşkil etti.
4. Modern Edebiyat ve Sanat
Sovyet dönemi, Kürtçenin modern roman ve tiyatro ile tanıştığı dönemdir.
• İlk Kürt Romanı: Erebê Şemo'nun yazdığı Şivanên Kurmanca (Kürt Çobanı), modern Kürt edebiyatının ilk romanı kabul edilir ve SSCB bünyesinde basılmıştır.
• Kolektif Bellek: Köy enstitüleri ve halk evleri aracılığıyla Kürt folkloru, masalları ve müziği derlenerek kayıt altına alındı.
5. Mahabad Kürt Cumhuriyeti'ne Destek
İkinci Dünya Savaşı sonrasında, 1946 yılında İran’da kurulan Mahabad Kürt Cumhuriyeti’nin arkasındaki en büyük lojistik ve siyasi güç Sovyetler Birliği idi. Cumhuriyetin ömrü kısa olsa da, Kürtlerin ulusal bayrak, milli marş ve ordu gibi modern devlet enstrümanlarıyla tanışması bu Sovyet desteği sayesinde mümkün oldu.
Bu kazanımlara rağmen süreç her zaman pürüzsüz ilerlememiştir. Özellikle Stalin döneminde, jeopolitik kaygılarla Orta Asya ve Kazakistan steplerine yönelik yapılan zorunlu göçler (tehcir), Kürt toplumunun bu dönemde yaşadığı en büyük trajedilerden biri olarak tarihe geçmiştir.
0 Yorum